VoIP – Voice over Internet Protocol
Co to jest VoIP?
Poczta elektroniczna, IRC to usługi, z których na co dzień korzystają miliony internautów. Porozumiewanie się za pomocą klawiatury komputerów nie wyeliminuje jednak potrzeby czy też konieczności przeprowadzenia czasem zwykłej rozmowy telefonicznej. Ten znany od ponad stu lat sposób komunikowania się jest wciąż najchętniej stosowany. W dobie powszechnej integracji wszelkich usług telekomunikacyjnych nic nie stoi na przeszkodzie, aby komputer spełniał funkcje zwykłego telefonu.
Jeszcze do niedawna głos można było przesyłać tylko przez konwencjonalne sieci telefoniczne, w postaci sygnałów analogowych lub impulsów cyfrowych. Dostępne obecnie sieci komputerowe, które jeszcze kilka lat temu służyły wyłącznie do przesyłania danych, pracują teraz tak szybko, że można przez nie przesyłać głos. Technologia, która umożliwia przesyłanie głosu z wykorzystaniem łączy transmisji danych jest technologią VoIP, czyli technologią przesyłania głosu przez sieć IP.
Historia VoIP sięga roku 1995, kiedy firma Vocaltec stworzyła pierwsze oprogramowanie komputerowe umożliwiające rozmowę przez sieć IP. Jednak dopiero pojawienie sie bramy w 1996r., umożliwiło rozmowę w czasie rzeczywistym. Możliwość wykorzystania sieci IP do przenoszenia ruchu telefonicznego stała się ostatnio punktem zainteresowania wielu firm i organizacji zajmujących się telekomunikacją. Początkowo prace nad VoIP skupiały się nad produktami pozwalającymi obniżyć koszty rozmów międzymiastowych i międzynarodowych, które w publicznych sieciach telefonicznych są wysokie i zależne od odległości miejsca, z którym chcemy się połączyć. Obecnie VoIP zaczyna być również postrzegany jako alternatywa dla zwykłych sieci telefonicznych.
Zasada funkcjonowania
Usługa VoIP polega na stworzeniu cyfrowej reprezentacji sygnału mowy, poddaniu go odpowiedniej kompresji i podzieleniu na pakiety. Taki strumień pakietów jest następnie przesyłany za pomocą sieci pakietowej wraz z innymi danymi pochodzącymi na przykład od komputerów. W węźle odbiorczym cały proces jest odtwarzany w odwrotnym kierunku, dzięki czemu otrzymujemy normalny sygnał głosu.
Sieć IP może być dowolną siecią z komutacją pakietów włączając w to Internet, Intranet, ATM, Frame Relay czy też sieć opartą na łączach T1 (E1) lub zwykłe połączenie telefoniczne. Słowa wypowiadane przez człowieka to fala akustyczna. Tradycyjna telefonia przekształca słowa na sygnał analogowy (albo cyfrowy) i transmituje go przez sieć. Jednak razem z sygnałem występują również szumy. Proporcjonalnie do wzmacniania sygnału szumy są również wzmacniane. Kiedy przekonwertujemy mowę na postać cyfrową mamy do czynienia wyłącznie z bitami.
Głos w postaci bitów (takich jak przy przesyłaniu danych) można przesyłać w sieciach o mniejszej przepustowości niż sieci wykorzystywane w tradycyjnej telefonii cyfrowej. Wykorzystując tradycyjną telefonię cyfrową, aplikacja przesyłająca głos musi mieć do dyspozycji pasmo przenoszenia danych o szerokości 64 kbps. Natomiast przy użyciu technologii VoIP wystarczy pasmo 16 kb/s, a po zastosowaniu dodatkowych technik (kompresowanie danych) wystarczy nawet łącze oferujące przepustowość rzędu 6 kb/s. Nie ma tu żadnych szumów i mowę taką można wielokrotnie powielać bez obawy o pogorszenie jej jakości. Jest to jedna z podstawowych zalet technologii cyfrowej. Do przekształcenia głosu na postać cyfrową używana jest modulacja impulsowo-kodowa (PCM – Pulse Code Modulation).
Quality of Service
Termin Jakości Usługi określa się jako zespół czynników wpływających na jakość usługi. Czynniki te oceniane są na podstawie stopnia zadowolenia użytkownika z tej usługi. Istnieją trzy czynniki mające zasadniczy wpływ na jakość usługi w technologii VoIP:
- Opóźnienie (Delay)
- Zmienność opóznienia (Jitter)
- Utrata pakietów (Packet Loss)
W publicznych sieciach telefonicznych opóźnienie waha się pomiędzy 50 a 90 milisekund. Przy VoIP poprzez Internet wartość ta znacznie wzrasta i dochodzi do 400 milisekund. Czas oczekiwania wpływa na tempo rozmowy. Do około 200 milisekund człowiek nie zauważy opóźnienia, a powyżej 300 ms opóźnienie jest bardzo wyraźne dla użytkownika. W sieci transmitującej głos opóźnienia powinny być niewielkie do 150 ms (por. rys.3). Ponadto, opóźnienia powinny być w miarę stabilne, czyli jitter powinien wynosić nie więcej niż 20 ms (by nie było takiej sytuacji, że raz opóźnienie wynosi 60ms a raz 180ms itp.).
Jeżeli chodzi o utratę pakietów to eksperci twierdzą, że nie dopuszczalna jest utrata pakietów powyżej 5%. W telefonii sieciowej lepsza jakość dźwięku wymaga większej transmisji bitów, co wiąże się z większymi opóźnieniami. W przeprowadzonych badaniach ustalono, że dla 77% użytkowników VoIP, opóźnienia były nie do zaakceptowania.
Organizacje
Istnieje kilka organizacji pracujących nad stworzeniem standardu VoIP. Najważniejsze z nich to:
- ITU (International Telecommunication Union) jest wiodącym wydawcą standardów i regulacji dotyczących technologii telekomunikacji. Jest wydawcą standardu H.323, który określa sposób pakietowego przesyłania sygnałów w czasie rzeczywistym w sieciach, które nie mają gwarantowanej przepustowości danych (np. Internet).
- IETF (The Internet Engineering Task Force) jest wielką, otwartą społecznością projektantów sieci, operatorów, sprzedawców i badaczy, którzy są zainteresowani ewolucją architektury Internetu. Pod jej egidą tworzony jest standard SIP.
- ETSI (European Telecommunications Standards Institute) jest twórcą standardów GSM zapewniających, że użytkownik sieci IP może komunikować się z użytkownikami sieci SCN, którą jest na przykład: PSTN, ISDN, GSM. Organizacja ta uruchomiła projekt pod nazwą TIPHON (Telecommunications and Internet Protocol Harmonization over Networks).
Praca organizacji standaryzacyjnych wspierana jest przez liczne konsorcja i koalicje:
- SIP Forum – jest niedochodowym zrzeszeniem, którego misja jest uswiadamiać i dostarczać informacji na temat korzyści i potencjału, jaki umożliwia standard SIP.
- IMTC (International Multimedia Teleconferencing Consortium, Inc.) – łączy wszystkie organizacje zaangażowane w rozwój interaktywnych usług i produktów telekonferencyjnych, aby pomóc w stworzeniu i promowaniu współdziałających standardów.
Standardy
Aby możliwe było korzystanie z technologii VoIP muszą istnieć międzynarodowe standardy zapewniające bezproblemową współpracę pomiędzy produktami różnych dostawców. Istnieją dwa liczące się standardy protokołów sygnalizacyjnych dla telefonii sieciowej:
- Protokoły z serii H.32x stworzone przez ITU
- Protokół SIP (Session Initiation Protocol) stworzony przez IETF
Ponadto zostały stworzone jeszcze trzy standardy:
- MGCP (Media Gateway Control Protocol) przez IETF
- MEGACO (Media Gateway Control) wspólnie przez IETF i ITU-T
- SCCP (Skinny Client Control Protocol) przez Cisco
Oferują usługi VoIP tylko w intranetach (w przeciwieństwie do H.32x i SIP pracujących również w Internecie). Funkcjonują na zasadzie zcentralizowanej kontroli za pomocą gatekeeper`ów. Ich łączny udział na światowym rynku jest znikomy.
VoIP w domu
Kiedy mówi się o technologii przesyłania głosu przez sieć IP, używa się na świecie dwóch terminów:
- Voice over Internet – telefonia internetowa (dotyczy głównie klientów indywidualnych
- Voice over IP – based networks (IP telephony) – telefonia IP (stosowana w firmach)
W Europie, taki podział VoIP wprowadziła w grudniu 2000r. Unia Europejska. Unia VoIP traktuje jako usługę głosową, Internet jest natomiast jedynie nowym dla niej medium. Skupiając się na telefonii internetowej, można dojść do wniosku, że w ciągu 6 lat istnienia technologii VoIP, pojawiło się na rynku bardzo dużo rozwiązań i firm świadczących usługi VoIP dla przeciętnego użytkownika. Ogólnie można je podzielić na:
- Usługi operatorów
- Usługi konkurencyjnych firm (karty prepaid)
- Oprogramowanie komputerowe
- Inne rozwiązania
1. Operatorzy
Operatorem telekomunikacyjnym, który świadczy w Polsce usługi transmisji sygnałów mowy w oparciu o technologię VoIP jest Netia. Usługa dostępna jest od początku 2001 roku dla wszystkich abonentów Netii i tylko dla nich.
Połączenie realizowane jest bez konieczności posiadania sprzętu komputerowego i oprogramowania. W celu uzyskania połączenia użytkownik powinien wybrać z klawiatury numerycznej aparatu telefonicznego z wybieraniem tonowym odpowiedni numer dostępowy usługi, a następnie numer telefoniczny odbiorcy określający lokalizację, z którą następuje połączenie. Wszystko odbywa się bez żadnych dodatkowych kosztów instalacyjnych i abonamentowych. Realizowane są połączenia do wszystkich krajów świata. Niestety za pomocą usługi nie można uzyskać dostępu do użytkowników sieci komórkowych. A ponadto można korzystać z niej tylko na wybranych obszarach w miarę możliwości technicznych operatora. Na dzień dzisiejszy przy rozwiązaniach nie wykorzystujących komputera (operator, karty prepaid) w Polsce korzystać można z technologii VoIP w 13 miastach i okolicach, w których istnieją numery dostępowe.
Jak informuje Netia dzięki tej usłudze rozmowy międzynarodowe do ponad 50 krajów świata są nawet o 55% tańsze niż u innych operatorów telefonii stacjonarnej (TP S.A.).
2. Karty prepaid
Drugim rozwiązaniem opartym na technologii VoIP, dostępnym na rynku są karty prepaid zwane również calling card. Jest to oferta skierowana do tych, którzy chcieliby wykonywać zarówno tańsze połączenia międzynarodowe, jak i krajowe również do operatorów sieci komórkowych. Połączenia mogą być realizowanie z dowolnego aparatu z wybieraniem tonowym. Może to być telefon domowy, komórkowy jak również budka telefoniczna. Cena karty prepaid jest kwotą, za jaką będziemy mogli dokonać połączeń. Przy zakupie karty otrzymujemy specjalny numer dostępowy, po wybraniu którego zazwyczaj jesteśmy proszeni o podanie tonowo: unikalnego numeru karty (znajduje się pod zdrapką) oraz kodu PIN. Następnie wybieramy tonowo numer docelowy i już możemy rozmawiać.
Na Polskim rynku istnieje kilka firm oferujących karty prepaid. Najważniejsze z nich to: Tele2, Telepin, 5net, Intech, Mediatel, Harmonix, HaloNet. Oferują one różnorodne nominały kart: 12zł., 25zł., 50zł., 75zł., 100zł. i więcej. Spośród dostępnych na polskim rynku kart prepaid najbardziej rozpowszechnione są karty firm Interfon, Telepin i Tele2. Karty te dostępne są w kioskach, urzędach pocztowych, a także coraz częściej, w super i hipermarketach (Geant, Media Markt).Koszty rozmowy dzielą się na dwie części:
- Koszt połączenia z numerem dostępowym (0.35gr za 3 minuty według cennika TP S.A.)
- Koszt połączenia: numer dostępowy – numer docelowy (marża firmy oferującej VoIP)
3. Oprogramowanie
Na rynku dostępnych jest bardzo dużo programów, dzięki którym można przekształcić komputer w centrum telekomunikacyjne. Po zainstalowaniu do komputera z modemem odpowiedniego oprogramowania, może on spełniać funkcje faksu czy automatycznej sekretarki. Często takie programy dostępne są w pakiecie oprogramowania, który otrzymujemy z zakupionym modemem i z pewnością wiele osób posiadających modem użyła go, chociaż raz jako zwykłego telefonu. Sam system Windows posiada takie narzędzie. W Internecie dostępna jest ogromna liczba płatnych i darmowych programów. Dzielą się one na programy umożliwiające rozmowy:
- Typu komputer – komputer (PC-PC)
- Typu komputer – telefon (PC – Phone)
Absolutnym minimum umożliwiającym prowadzenie rozmów telefonicznych przez Internet jest komputer Pentium z procesorem przynajmniej 266 Mhz, 32Mb RAM, karta dźwiękowa, mikrofon i modem V.90 (56kb/s). Takie wymagania stawia większość producentów programów do telefonii pakietowej. Większość aplikacji telefonicznych przeznaczona jest dla platform windowsowych – 95/98/NT/ME/2000/XP. Liczba dostępnych produktów pod Linux`a jest dużo mniejsza.
Oprócz różnego rodzaju kart prepaid i oprogramowania komputerowego z technologii VoIP można również korzystać za pomocą urządzeń umożliwiających połączenia telefoniczne wszystkich typów. Można je podzielić na dwie grupy:
- Urządzenia podłączane do komputera
- Urządzenie podłączane do aparatu telefonicznego
Urządzenia podłączane do komputera to karty VoIP wkładane w gniazdo ISA lub PCI w płycie głównej komputera. Karty te zawierają procesor DSP umożliwiający sprzętową realizację funkcji spełnianych przez oprogramowanie omówione w wcześniej. Procesor DSP przetwarza głos poprzez wykorzystywanie m.in. funkcji: kompresji, wykrywania prowadzonej rozmowy, usuwania echa, wykrywania sygnału faksu. Dzięki temu odciążany jest procesor komputera. Najpopularniejsza na świecie kartą VoIP jest Internet PhoneJack firmy Quicknet, która kosztuje 160 dolarów. W Polsce jedyną firmą oferująca kartą VoIP jest firma 5Net. Interfon Komputerowy, bo tak nazywa się ta karta, kosztuje 649 zlł(netto) i wkładana jest w gniazdo ISA płyty głównej komputera. W przypadku montażu karty przez firmę 5Net trzeba dopłacić kolejne 180zł (netto).
Posiadacze laptopów nie powinni czuć się pokrzywdzeni, gdyż również dla nich dostępne są karty VoIP wkładane w gniazdo PCMCIA. Kartę do laptopów oferuje firma Quicknet pod nazwą Internet Phone Card za 180 dolarów. Do tego można dokupić za 60$ przejściówkę (SmartCable Phone Adapter) pozwalającą podłączyć do laptopa zwykły telefon. Do komputera można również podłączyć urządzenie spełniające funkcje zwykłego telefonu. Instalacja jest bardzo prosta, ponieważ urządzenie jest podłączane do portu USB. Cena wynosi 80$.
VoIP dla firm
Ze względu na fakt, iż technologia VoIP pozwala na uzyskanie znacznych oszczędności w kosztach rozmów telefonicznych – głównie w przypadku przedsiębiorstw posiadających odległe od siebie oddziały na terenie kraju – firmy coraz częściej decydują się na implementacje VoIP w posiadanej już sieci transmisji danych.
Dla nowo organizowanej instytucji lub przedsiębiorstwa problem zakupu sprzętu komputerowego i telekomunikacyjnego jest sprawą otwartą. Z jednej strony, liczy się rachunek ekonomiczny, z drugiej zaś, przewidywane pole zastosowań i plany rozwoju.
Wykorzystanie sieci transmisji danych do przesyłania głosu może znacznie ograniczyć wydatki na telekomunikację. Żeby zaoszczędzić, trzeba jednak najpierw sporo zainwestować. Każda inwestycja musi być poprzedzona dokładną analizą wydatków i ewentualnych zysków. W przypadku instalacji rozwiązań z zakresu Voice over IP jest to szczególnie istotne z uwagi na duże koszty, ale i też potencjalnie duże oszczędności, związane z przesyłaniem głosu w sieciach transmisji danych. Należy wprowadzać rozwiązania Voice over IP tak, aby były wystarczająco innowacyjne i nie zestarzały się w czasie krótszym niż trzy lata (standard amortyzacji sprzętu komputerowego), a jednocześnie mieć szansę wykorzystania uprzednio poczynionych inwestycji.
Jeżeli firma chce wdrożyć rozwiązanie, umożliwiające przesyłanie głosu przez sieć IP, najpierw powinna podjąć decyzje, z jakich elementów taki system będzie się składał. A do wyboru ma wtedy trzy rozwiązania:
- bramy (gateways)
- centrale telefoniczne IP (IP PBX)
- urządzenia integrujące zbieżne technologie (przesyłanie głosu i danych)
1. Bramy
Brama służy do komunikacji z tradycyjną centralą abonencką. Odbiera od niej głos, przekształca go na pakiety IP i przesyła dalej przez sieć LAN lub WAN. Bramą może być oddzielne urządzenie, dołączany moduł lub karta zainstalowana w serwerze, funkcjonująca w oparciu o odpowiednie oprogramowanie. Może to być również router. Jest to rozwiązanie obecnie najbardziej popularne oferowane przez ponad 30 producentów. Wadą takiego rozwiązania jest brak integracji danych jak i głosu. Bramy są wykorzystywane w wydzielonych sieciach IP np. pomiędzy oddziałami firmy. Przykładowo firma Cisco oferuje bramy w formie kart VoIP, które można instalować w routerach linii 1750, 2600 i 3600. Podobnego rodzaju bramy mają też w swoich ofertach takie firmy, jak: Lucent, Nortel Networks czy Siemens. Rysunek 17 prezentuje wykorzystanie VoIP, poprzez zainstalowanie bramek w obu oddziałach (krakowskim i warszawskim) firmy.
2. IP PBX
Centrale abonenckie IP są bardzo dobrym rozwiązaniem, gdy firma tworzy cały system telefoniczny od podstaw. Jest to rozwiązanie kompleksowe oferujące wszystkie funkcje dostępne przy korzystaniu z aplikacji telefonicznych.
Centralami są serwery, w których zainstalowane są karty i oprogramowanie zarządzające systemem telefonowania. Wadą takiego rozwiązania jest niezadowalająca skalowalność. Do niedawna centrale IP PBX obsługiwały wyłącznie niewielkie firmy do 100 abonentów. Na rynku dostępnych jest coraz więcej central obsługujących po kilka tysięcy użytkowników, jak np. OmniPCX firmy Alcatel obsługujący do 50 tysięcy osób. Podobne rozwiązanie oferują m.in. firmy: 3Com, Lucent, Cisco. Standardem jest instalowanie kilkudziesięciu dodatkowych usług w zakładowych centralkach IP. Systemy te umożliwiają dopisywanie dodatkowej informacji do systemu billingowego, pozwalającego śledzić wszelkie kontakty firmy z klientami. Podobnie jest z pocztą głosową VMS. Obydwie usługi dostępne są w większości systemów abonenckich wykorzystujących centralki IP.
Rozwiązanie takie pozwala zrezygnować z tradycyjnych aparatów telefonicznych. Komputery wyposażone w oprogramowanie dźwiękowe i odpowiedni osprzęt (słuchawki, mikrofony, karty dźwiękowe) mogą współpracować z aplikacjami konferencyjnymi (np. Net-Meeting Microsoft`u). Identyfikacja rozmówcy połączona z firmową bazą danych, pozwala ustalić dane dzwoniącego klienta jeszcze przed podniesieniem słuchawki. Rozmowę przychodzącć można skierować do innego pracownika firmy (gdyby telefon nie został odebrany, stanie się to automatycznie). Takie funkcje znacznie usprawniają obsługę klienta. Z centralkami IP współpracują jedynie przystosowane do tego telefony cyfrowe. Każdy producent abonenckich systemów IP ma w ofercie co najmniej kilka modeli.
W centralach IP nie ma problemu z przypisaniem poszczególnym telefonom różnych uprawnień i funkcji. Administrator może zablokować konkretnym użytkownikom (numerom wewnętrznym) wykonywanie, np. połączeń międzymiastowych, międzynarodowych oraz na numery o niestandardowych taryfach, np. 0-700. Niektóre urządzenia pozwalają określić ograniczenia w zależności od określonych parametrów, np. pory dnia.
3. Integratory
Główną zaletą tego rozwiązanie jest łatwość zarządzania. Urządzenia integrujące sieci telefoniczne z sieciami przesyłającymi dane mają tę zaletę, że są łatwe do zarządzania, ponieważ użytkownicy mogą w sposób prosty kontrolować pracę systemu i zarządzać nim, co nie jest normalnie takie proste. Firma Vertical Networks oferuje centrale InstantOffice pozwalające małym firmą łączyć telefonowanie i transfer danych. Można prowadzić rozmowy, używać poczty elektronicznej a wszystko to przy użyciu jednego produktu, którym można bardzo dobrze zarządzać. Poniższy rysunek przedstawia rozwiązanie, które łączy sieć telefoniczną z siecią komputerową. Dodatkowo, w oddziale krakowskim, zainstalowany został serwer Call Manager. Pozwala on w prosty sposób zarządzać rozmowami telefonicznymi. Odpowiednia konfiguracja serwera zapewni wybieranie zawsze tej bramki VoIP, poprzez którą połączenie będzie najtańsze.
Przykładowo, jeżeli firma dysponuje w swojej sieci dwoma bramkami VoIP – jedną w Krakowie, drugą w Warszawie (por. rys.18) – wszystkie połączenia z całej sieci firmy na numery zaczynające się od 012 kierowane będą do bramki krakowskiej, a na numery 022 – do bramki warszawskiej. Ponadto można ograniczyć listę numerów telefonów, które mają prawo do korzystania z jednej lub drugiej bramki, bądź w ogóle do telefonowania na zewnątrz firmy. Można też wskazać tylko określone zewnętrzne numery telefonów, na które wolno lub nie wolno z danych aparatów dzwonić. Takie rozwiązanie pozwala okreslić szereg innych dowolnie złożonych reguł, trudnych lub niemożliwych do zrealizowania w klasycznych centralkach abonenckich.
4. Zastosowanie i ceny
Rynek produktów VoIP oferowanych dla klientów indywidualnych i rynek rozwiązań korporacyjnych VoIP jest bardzo podobny. W obu przypadkach jest kilka rozwiązań oferowanych przez kilkudziesięciu producentów. Rozwiązania te mają bardzo różne ceny. Firma, która chce wdrożyć technologię VoIP powinna się zastanowić, które rozwiązanie jest dla niej najodpowiedniejsze pod względem kosztów i ilości potrzebnych portów do jednoczesnych rozmów.
Po ustaleniu potrzeb firmy w zakresie teleinformatyki i po przyjrzeniu się dostępnym rozwiązaniom implementacji telefonii sieciowej, należy przeanalizować zastosowanie, zalety i wady tej technologii. Podstawowe obszary zastosowań tej technologii to:
- Integracja sieci korporacyjnych – wykorzystanie posiadanej już sieci transmisji danych do przesyłania głosu
- Tańsze rozmowy międzynarodowe oraz międzystrefowe
Podstawowe korzyści dla firmy płynące z zastosowania VoIP to:
- redukcja kosztów
- efektywne wykorzystanie zasobów sieci
- prostota w zarządzaniu
- integracja transmisji danych i głosu
Więcej informacji na temat zastosowania telefonii sieciowej w firmie i korzyści z tego płynących, znaleźć można w działach ROI i Implementacje.
Technologia VoIP posiada również wady:
- wysokie koszty implementacji
- niezawodność internetu pozostawia wiele do życzenia. Internet powinien pracować dosyć stabilniej, aby mógł obsługiwać aplikacje głosowe.
- ewoulujące ciągle standardy VoIP
5. ROI
Firma zajmująca się wdrażaniem VoIP, przeprowadziła analizę zwrotu kosztów instalacji telefonii sieciowej (ROI – Return On Investment). Analiza przedstawia jak szybko nastąpi zwrot kosztów inwestycji i firma zacznie oszczędzać.
Przy wdrażaniu VoIP, firma wprowadziła podstawowe koszty, które muszą być rozważone:
Koszty przeznaczone na sieć telekomunikacyjną
Opierając się na badaniach i obliczeniach wykonanych przez Renaissance Worldwide i Gartner Group, koszty poniesione na typową sieć telefoniczną, mogą być podzielone na trzy części:
- koszty podstawowe – 24%
- koszty personelu – 34%
- koszty urządzeń – 42%
Koszty przeznaczone na sieć transmisji danych
Podobnie jak przy sieci telefonicznej, koszty poniesione na sieć transmisji danych, dzielą się na trzy czynniki:
- koszty podstawowe – 35%
- koszty personelu – 56%
- koszty urządzeń – 9%
Główne koszty dla obu sieci poniesione są na personel. Integracja danych i głosu wspierana przez pracowników oraz lepsze wykorzystywanie ich czasu, to jeden z kluczowych sposobów zwrotu kosztów po wdrożeniu VoIP. Obejmuje to nie tylko koszty bezpośrednie, ale również elementy drugorzędne, takie jak: szkolenie, wymagany poziom umiejętności, etc.
6. Implementacje
Firma Howell S.A. wydawała co miesiąc na rozmowy około 150 tys. zł. Składały się na to rozmowy międzymiastowe z oddziałami firmy jak i z klientami rozrzuconymi po całej Polsce. Razem z opłatą za połączenie siecią wszystkich oddziałów, Howell S.A. wydawał rocznie na komunikację 1 980 000 zł. Firma postanowiła wdrożyć rozwiązanie Cisco oparte na technologii VoIP. Do realizowania połączeń między oddziałami wykorzystano sieć rozległą, stosowaną wcześniej wyłącznie do transmisji danych, a zwykłe telefony zastąpiono telefonami IP. Przeprowadzona analiza kosztów pozwoliła oszacować, że po 15 miesiącach zwrócą się firmie koszty wdrożenia i eksploatacji VoIP. Co miesiąc dzięki VoIP firma oszczędza 56 tys. zł.
Innym przykładem wdrożenia w Polsce telefonii sieciowej jest firma, która chciała usprawnić połączenie pomiędzy gdańska centralą, a 11 oddziałami znajdującymi się w miastach wojewódzkich (według starego podziału administracyjnego). Do połączeń między centralą a oddziałami wykorzystywano łącza TP S.A. W sumie firma wydawała 10,5 tys zł na rozmowy wewnętrzne. Firma SeveNet, której zlecono rozwiązanie tego problemu zaproponowała trzy rozwiązania:
- przesyłanie danych przez serwer dostępowy; przesyłanie głosu przez TP S.A.
- przesyłanie danych przez siec Frame Relay; przesyłanie głosu przez TP S.A.
- przesyłanie danych i głosu przez siec Frame Relay (VoIP).
Trzecie rozwiązanie okazało się najbardziej korzystne. Mimo, że koszty inwestycji są największe, to koszty eksploatacyjne są dużo niższe i inwestycja zwróci się w ciągu 9 miesięcy. Do instalacji wykorzystano produkty firmy Motorola. Przy trzecim rozwiązaniu wykorzystano karty (umożliwiające przesyłanie głosu) dołączane do routerów.
ASPEKTY PRAWNE
W Polsce wciąż brakuje uregulowań dotyczących VoIP, a nawet jasnej definicji co to jest VoIP. Obowiązujące od stycznia 2001r. Prawo Telekomunikacyjne niejednoznacznie definiuje możliwość świadczenia usług VoIP z wykorzystaniem Internetu. Według tegoż prawa z pewnością możliwe jest świadczenie takich usług w obrębie kraju. W przypadku rozmów międzynarodowych, sprawa nie jest już taka klarowna.
Do końca roku 2000 obowiązywało Rozporządzenie, które legalizowało wykorzystanie VoIP do świadczenia krajowych i międzynarodowych połączeń głosowych. Założono bowiem, że rozmowa telefoniczna musi być realizowana w sieci publicznej za pomocą łączy komutowanych i będzie odbywać się w czasie rzeczywistym. Natomiast VoIP posiada opóźnienia transmisji, co wyklucza czas rzeczywisty w komunikacji. Co więcej, sieci IP nie funkcjonują na zasadzie komutacji. W ten sposób Ministerstwo Łączności chciało stworzyć szansę innym firmom, aby osłabiły obecny monopol Telekomunikacji Polskiej, zwłaszcza dla rozmów międzynarodowych.
Według ustawy Prawo Telekomunikacyjne usługa telefoniczna to połączenia, w których, aby dotrzeć do odbiorcy, korzysta się z telefonicznych zasobów numeracyjnych. Ustawodawca okreslił usługę telekomunikacyjną jako polegajacą na:”bezpośredniej transmisji, za pomocą sieci publicznej wykorzystującej technikę komutacji, (…) sygnałów mowy, w czasie rzeczywistym, w taki sposób, że każdy użytkownik może użyć urządzenia końcowego dołączonego do określonego zakończenia sieci dla komunikowania się z innym użytkownikiem innego urządzenia końcowego, dołączonego do innego zakończenia sieci”. Już nie jest istotne czy do połączenia wykorzystywany jest protokół IP. Więc jeśli firma zamierza świadczyć usługę VoIP w sieci publicznej, to musi wystąpić o zezwolenie na eksploatację publicznej sieci telefonicznej. Prawo to utrudnia dowodzenie legalności VoIP, ponieważ w nowej definicji usługi telekomunikacyjnej nie ma wymogu, że musi być ona realizowana za pomocą komutacji łączy. Dzięki temu, przeciwnicy legalności VoIP (TP S.A.) mogą dowodzić, że również transmisja pakietowa jest usługą telekomunikacyjną. Obroncy legalności VoIP twierdzą, że posiada ona opóźnienia i według ustawy nie może być traktowany jako usługa telefoniczna.
PERSPEKTYWY ROZWOJU
Początek VoIP sięga roku 1995, ale rynek VoIP zaczął się rozwijać dopiero w roku 1998, kiedy to sprzedano dużą ilość bram, o łącznej wartości 61 milionów dolarów. Cahners In-Stat Group przewiduje, że sprzedaż produktów VoIP będzie rosła co roku o 280% i osiągnie 3.8 miliarda dolarów w 2003r.
Firma Probe Research spodziewa się, że rynek VoIP wzrośnie z 7.7 miliarda minut w 2000r. do 500 miliardów minut w 2005r. Probe Research przewiduje również, że rynek wyposażenia VoIP wzrośnie z 1.2 miliarda dolarów w 2000r., do 10 miliardów dolarów w roku 2005.
Najlepiej rozwinięty rynek VoIP jest w USA. Na podstawie badań, firma zajmująca się badaniom rynkowym, Killen and Associates oszacowała, że w roku 2002, prawie 18% wszystkich połączeń telefonicznych w największych korporacjach w Północnej Ameryce, będzie wykonanych przy pomocy VoIP. Ten procent będzie bardzo szybko wzrastał i osiągnie w 2005r. wartość 33%. Jest to bardzo gwałtowny wzrost w porównaniu z rokiem 2000, kiedy to zaledwie 2% rozmów w firmach, była oparta na VoIP.
Również klienci indywidualni coraz częściej sięgają po technologie VoIP. Na podstawie rynkowych oszacowań, głos przesyłany przez Internet i sieci korporacyjne zabrał zwykłej telefonii, w roku 2002, 4% dochodów.
Zgodnie z raportem TeleGeography, w 2001r., około 6 % wszystkich międzynarodowych rozmów było wykonanych przy użyciu VoIP. Największa ilość rozmów pochodzi z USA. Głównym adresatem rozmów z USA był : Meksyk (12%), Chiny (6.6%) oraz Rosja, Brazylia, Polska i Izrael. Najszybciej rośnie liczba wykonywanych rozmów, przy pomocy VoIP, w Chinach i Wielkiej Brytanii.
Według przewidywań firmy Ovum w roku 2006, 166 milionów internautów będzie korzystać z VoIP, czyli 23% wszystkich internautów. W roku 2001 zaledwie 5% internautów korzystało z przesyłania głosu siecią komputerową. W 2005r. światowe przychody z usług telefonii internetowej mają wynieść aż 6.2 milarda dolarów.
